Spis treści
X-XIII wiek: Wrocław pod rządami PiastówCzy potrzebujesz pomocy z organizacją wycieczki we Wrocławiu?
ul. Józefa Piłsudskiego 74/320
50-020 Wrocław
Wrocław to miasto o długiej tradycji, odkrytej na nowo po 1945 roku, kiedy to stolica Dolnego Śląska znów stała się częścią państwa polskiego. Z dziejami Wrocławia związanych jest wiele legend i ludowych przekazów, a liczne zabytki pomagają w rozwikłaniu tajemnic przeszłości. Poznajmy wspólnie historię jednego z najpiękniejszych i najstarszych miast w Polsce.
Według popularnej teorii nazwa Wrocław pochodzi od imienia czeskiego księcia Wratysława (Vratislava I) panującego w latach 915-921. Nazwę miastu miał nadać sam Wratysław lub jego syn Bolesław I Srogi - książę czeski w okresie 935-972 i ojciec Dobrawy, żony Mieszka I. Dziś wiemy, że w 985 roku Mieszko I założył na Ostrowie Tumskim gród, który do XII wieku stanowił ośrodek administracyjny i gospodarczy miasta.
Oficjalnie za datę powstania miasta uznaje się rok 1000, w którym odbyło się spotkanie Bolesława I Chrobrego z cesarzem niemieckim Ottonem III w Gnieźnie. Skutkiem tego spotkania było utworzenie biskupstwa we Wrocławiu, które zostały podporządkowane arcybiskupstwu w Gnieźnie. Niedługo po zjeździe gnieźnieńskim Bolesław Chrobry miał ufundować pierwszą w mieście katedrę, która zastąpiła kościół na Ostrowie Tumskim. W XI wieku w wyniku powstania wymierzonego przeciwko wprowadzeniu chrześcijaństwa i najazdu czeskiego księcia Brzetysława I (1034-1055) katedra została zburzona.
W XII wieku miasto odegrało rolę w wojnie polsko-niemieckiej (1109). Wojska niemieckie skierowały się na Wrocław po nieudanym oblężeniu Głogowa. Jednak i tu nie odniosły sukcesu, ponieważ Bolesław Krzywousty przy wsparciu miejscowej ludności i Odry prowadził udaną wojnę podjazdową. W wyniku tych walk najeźdźca poniósł duże straty. Według relacji kronikarza Wincentego Kadłubka miało w tym czasie dojść do legendarnej bitwy na Psim Polu, podczas której wojska polskie miały odnieść przytłaczające zwycięstwo nad wojskami niemieckimi.
Po śmierci Bolesława Krzywoustego w Polsce nastał okres rozbicia dzielnicowego. Wrocław ze Śląskiem trafił pod panowanie najstarszego syna zmarłego władcy - Władysława II, który zapoczątkował śląską linię dynastii Piastów. Pomimo wygnania Władysława przez braci władzę w księstwie wrocławskim sprawowali jego potomkowie - Bolesław Wysoki i Mieszko Plątonogi. Wrocław stanowił siedzibę Piastów do 1335 roku, kiedy to po bezpotomnej śmierci Henryka VI Dobrego miasto przeszło pod panowanie Luksemburgów i korony czeskiej. Był to skutek wcześniejszej umowy zmarłego z królem czeskim Janem Luksemburskim.
Za czasów panowania Piastów w okolicy dzisiejszego Uniwersytetu Wrocławskiego powstał zamek książęcy, co skutkowało przeniesieniem centrum miasta z Ostrowa Tumskiego na lewy brzeg Odry. Gród powiększał się o nowe osady, które powstawały na wyspach rzecznych. W 1241 roku Wrocław przetrwał najazd i oblężenie Tatarów. Po tym wydarzeniu miasto lokowano na prawie niemieckim. Powstały nowe ulice i Rynek, a zarządzanie objęła Rada Miejska powołana na wzór prawa magdeburskiego. Pod koniec XIII wieku ruszyła budowa murów miejskich, która trwała do połowy XIV wieku. Do rozwoju miasta przyczyniły się przywileje książęce zapewniające większe zyski z handlu (prawo mili i prawo składu).
Po śmierci ostatniego z książąt wrocławskich miasto znalazło się pod panowaniem korony czeskiej. Na początku był to korzystny okres, w którym Wrocław stopniowo zyskiwał na znaczeniu jako ośrodek handlu i rzemiosła. Miasto należało do związku kupców (Hanzy) i bogaciło się na handlu m.in. z Pragą, Budą, Łużycami, Saksonią, Norymbergą, Ratyzboną, Wiedniem i Wenecją. Pod koniec XV wieku budżet Wrocławia był znacznie wyższy od budżetu Krakowa, z którym miasto prowadziło wojnę handlową.
Bogacenie się miasta nie szło w parze z zadowoleniem niższych warstw społecznych, co doprowadziło do powstania przeciwko władzom samorządowym w 1418 roku. Kulminacyjnym momentem było przejęcie ratusza przez tłum buntowników, a następnie zabicie członków Rady Miejskiej. Nowe porządki nie trwały jednak długo, ponieważ wkrótce po tym wydarzeniu do miasta przybył czeski król Zygmunt Luksemburski, który wydał rozkaz egzekucji inicjatorów powstania. Władzę w mieście ponownie przejęła bogata elita.
Rozwój miasta spowolniły wojny religijne w Czechach (1419-1436) i długotrwała walka o tron czeski. Dzięki rozległym fortyfikacjom miasto oparło się najazdom husytów, tj. ruchu religijnego utworzonego przez Jana Husa. Jednak wojny dały się we znaki budżetowi miasta i handlowi. Gdy władzę w Czechach przejął król Jerzy z Podiebradów, zwolennik husytyzmu, Wrocław stał się ośrodkiem opozycji. W efekcie władzę w mieście przejął król węgierski i antykról czeski Maciej Korwin, który prowadził wojnę z Jerzym. Pod rządami węgierskiego króla miasto płaciło coraz wyższe podatki, a rola Rady Miejskiej ulegała stopniowemu ograniczeniu.
Po śmierci Jerzego Podiebradów koronę w Czechach objął Władysław Jagiellończyk (1471-1516), syn króla Polski - Kazimierza. Jagiellonowie nie zdołali odzyskać Wrocławia i po kilkuletniej wojnie polsko-czesko-węgierskiej podpisano pokój w Ołomuńcu, który zakładał prawo odkupienia miasta przez czeskiego króla po śmierci Korwina, do czego rzeczywiście doszło w 1490 roku. Po Władysławie władzę w Czechach objął Ludwik II Jagiellończyk, który zmarł w młodym wieku w bitwie z Turkami pod Mohaczem. Po tym wydarzeniu Śląsk z Wrocławiem znalazł się pod panowaniem Habsburgów.
Ważne daty:
Rozwój Wrocławia spowolnił ze względu na wojnę trzydziestoletnią (1618-1648), która przez lata poważnie drenowała miejską kasę. W 1702 cesarzowi Leopoldowi I Habsburgowi udało się zrealizować to, czego nie udało się dokonać Władysławowi Jagiellończykowi. W mieście otwiera działalność uczelnia wyższa Universitas Leopoldina, czyli dzisiejszy Uniwersytet Wrocławski. Uczelnia powstawała stopniowo na murach zamku, przy czym budowę gmachu głównego rozpoczęto dopiero w 1728 roku. W XVII Wrocław pełnił funkcję ośrodka handlowego i edukacyjnego, a ponadto był ważnym miejscem dla polskich szlachciców i dyplomatów.
W XVIII o panowanie nad Śląskiem walczyły imperium Habsburgów i Prusy Hohenzollernów. Wrocław najbardziej ucierpiał podczas III wojny śląskiej (1756-1763) w wyniku oblężenia i działań artyleryjskich. Ostatecznie w 1763 roku większość Śląska wraz z Wrocławiem została wcielona do Królestwa Prus, będącego pod panowaniem Fryderyka II. W wyniku przejęcia przez Prusy Wrocław stracił swoje przywileje, a w zamian stał się jedną z trzech siedzib króla (obok Berlina i Królewca). Wrocław zyskał też nowe umocnienia, co zwiększyło bezpieczeństwo, ale utrudniło rozbudowę miasta ze względu na zakaz stawiania budynków przed fortyfikacjami.
Na początku XIX wieku Wrocław stał się areną działań wojsk Napoleona Bonaparte. W grudniu 1806 roku francuskie wojska pod dowództwem Hieronima Bonaparte (brata Napoleona) przystąpiły do oblężenia miasta. Wrocław i sąsiednie miejscowości ucierpiały wskutek ostrzałów, podpaleń i grabieży, co w styczniu 1807 roku doprowadziło do poddania miasta i krótkotrwałej okupacji. Pomimo strat w ludziach i materialnych najazd Francuzów miał swoje dobre strony. Hieronim Bonaparte nakazał usunięcie fortyfikacji, co umożliwiło ekspansję terytorialną miasta. Wskutek przyłączenia okolicznych osad powierzchnia Wrocławia powiększyła się ponad pięciokrotnie.
W XIX wieku miasto przeżywało swój ponowny rozkwit, co było efektem poszerzenia granic i przejęcia majątków kościelnych przez władzę świecką, a następnie ogromnych danin (kontrybucji) otrzymanych od Francji po zakończeniu wojny francusko-pruskiej w 1871 roku. Wrocław umacniał swoją pozycję ośrodka kultury i nauki na Śląsku. W latach 40. XIX wieku rozwijał się transport. Powstała linia omnibusowa i uruchomiono linie kolejowe, które łączyły miasto z Górnym Śląskiem, Krakowem, Dreznem i Wiedniem. W latach 90. rozpoczęto budowę zespołu fortyfikacji zwanych Twierdzą Wrocław.
Ważne daty:
W okresie I wojny światowej (1914-1918) niemieckie Breslau zmagało się z zastojem gospodarczym i problemami finansowymi, ponieważ państwo pruskie skupiało się na działaniach wojennych. Pomimo rozwoju przemysłu ciężkiego we Wrocławiu panowało duże bezrobocie. Kryzys nie ominął również handlu. Małe sklepy bankrutowały, a nastroje w społeczeństwie pogarszały się ze względu na wysokie ceny i braki w zaopatrzeniu (w połowie wojny wprowadzono kartki żywnościowe). Mieszkańcy borykali się ze złymi warunkami pracy i bytowymi, a także z problemami zdrowotnymi.
Po wojnie miasto odżyło. Terytorium Wrocławia powiększyło się o kolejne osiedla, powstały duże domy handlowe, a diecezja wrocławska została podporządkowana bezpośrednio Stolicy Apostolskiej i podniesiona do rangi archidiecezji. Po podziale Śląska w 1922 roku znaczna część mniejszości polskiej opuściła miasto. W latach 30. Rzesza Niemiecka zaczęła przygotowywać się do wojny, a przejęcie władzy przez partię nazistowską skutkowało coraz większymi represjami wobec ludności polskiej i żydowskiej. Wydarzenia te nie ominęły Wrocławia, gdzie podczas nocy kryształowej (9/10 listopada 1938 roku) zniszczono jedną z największych synagog w Niemczech.
W latach 1940-1944 Breslau funkcjonowało w miarę normalnie. Pod koniec wojny zbliżająca się Armia Czerwona zmusiła ludność niemiecką z Górnego Śląska do szukania schronienia w mieście. W 1944 Wrocław został jednym z miast-twierdz, które miały odeprzeć atak Rosjan i bronić się do ostatniego żołnierza. Cywile zostali zmuszeni do pieszej ewakuacji, co dla wielu osób skończyło się śmiercią. W lutym 1945 doszło do oblężenia Wrocławia przez Armię Czerwoną. Na dwa dni przed ogłoszeniem zakończenia wojny, tj. 6 maja 1945, Twierdza Wrocław (Festung Breslau) skapitulowała. W trakcie walk Wermachtu z Armią Czerwona zginęło 70-80 tys. cywilów, a większa część miasta została zniszczona.
Ważne daty:
Na mocy ustaleń zawartych podczas konferencji poczdamskiej Wrocław po sześciu wiekach znów stał się częścią państwa polskiego. Powrót miasta na łono ojczyzny doprowadził do wysiedlenia ludności niemieckiej, którą zastąpili Polacy m.in. z Kresów, Wilna i Wielkopolski. Miasto powoli odradzało się po wojennej zawierusze. Jeszcze w 1945 roku wznowiono działalność urzędów, szkół, komunikacji miejskiej, prasy, organizacji sportowych i kulturalnych. Powstawały bloki z wielkiej płyty, wybudowano Trasę W-Z, która pozwalała ominąć zatłoczone centrum miasta. Rozwijał się przemysł ciężki.
Jednocześnie miasto zmagało się z epidemią czarnej ospy (1963), a następnie ograniczeniami wynikających z uwarunkowań politycznych. W sierpniu 1980 wrocławskie zakłady pracy dołączyły do strajków odbywających się w całej Polsce, które zapoczątkowały Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność". Od 1982 roku w mieście działała organizacja antykomunistyczna "Solidarność Walcząca" Kornela Morawieckiego. W latach 80. we Wrocławiu powstała również antykomunistyczna organizacja happeningowa Pomarańczowa Alternatywa, której liderem był artysta Waldemar Fydrych ("Major"). Od 2001 roku na ulicach miasta stawiane są małe figurki krasnali, które stanowią upamiętnienie akcji organizowanych przez Pomarańczową Alternatywę.
Ważne daty:
W 2002 roku wybory prezydenckie we Wrocławiu wygrał przedsiębiorca Rafał Dutkiewicz, który pełnił tę funkcję przez kolejnych 16 lat. Był to okres miliardowych inwestycji, które pozwoliły na zrewitalizowanie terenów przemysłowych i wielu budynków (w tym Hali Stulecia) oraz zmianę układu komunikacyjnego. Od 2018 roku prezydentem miasta jest Jacek Sutryk.
Wrocław był gospodarzem wielu wydarzeń o randze międzynarodowej, takich jak:
Wrocław nieustannie rozwija się również pod względem turystycznym. W 2018 stolica Dolnego Śląska zdobyła pierwsze miejsce w konkursie European Best Destination i tytuł najlepszego kierunku turystycznego w Europie. Wrocław wyprzedził w rankingu takie miasta jak Bilbao, Mediolan, Paryż czy Lizbona. Turyści mogą docenić Wrocław nie tylko za niezliczone atrakcje, ale również za bogatą historię, która jest wciąż żywa dzięki zabytkom i symbolom upamiętniającym burzliwe dzieje miasta.
Deutsch
English
Français
Español
Italiano
český
Русский
Українська